Terug naar overzicht   Printervriendelijk versie

Roland Garros 

RobŤrt Misset, de Volkskrant, 31 mei 2003

Een Krajicek slaat geen dagje over

Maandag maakt de 14-jarige MichaŽlla Krajicek haar debuut in het juniorentoernooi van Roland Garros. Over twee weken speelt ze in Rosmalen op hetzelfde toernooi als halfbroer Richard. Voor vader Petr Krajicek is de harmonie in de familie hersteld.

Het negende district van Praag ademt nog de sfeer van het communisme, grauwe straten met vervallen flatjes voor de toenmalige dagloners. In de bescheiden woning van de familie Krajicek staart dochter MichaŽlla mistroostig door het raam. In de verte ziet ze de contouren van een enorme ijshockeyhal in aanbouw, op de plaats waar eens de fabriek stond die de wijk met zijn smog vergiftigde.

Het troosteloze uitzicht versterkt haar wens om als tennisprof 'zoveel geld te verdienen dat we altijd in Nederland kunnen blijven wonen'. Want al is de 14-jarige Misa een kind van twee culturen, het in Delft geboren supertalent voelt zich meer Nederlands dan Tsjechisch. Bij haar vier jaar jongere broer Petr is het juist andersom. De familie Krajicek leeft een half jaar in Almere en een half jaar in Praag, zodat Petr jr. daar zijn school kan afmaken. 'Als ik naar Nederland ga, heb ik het gevoel dat ik thuiskom', zegt MichaŽlla . 'Hoewel ik uiteraard goed Tsjechisch spreek, ben ik in Praag toch in het buitenland.' In het restaurant van haar tennisclub Stvanice kijkt Misa de Nederlandse verslaggever ťťn seconde smekend aan. Ze is even vergeten hoe jus d'orange in het Tsjechisch heet, maar ze herstelt zich snel. 'Gek he`, dat zou me in Nederland nooit overkomen.'

Mede uit financiŽle overwegingen keerde vader Petr Krajicek enkele jaren geleden terug naar TsjechiŽ. Maar alleen al de volgens hem grove omgangsvormen van zijn landgenoten ('de Nederlander is veel socialer') herinneren hem voortdurend aan zijn motieven om zijn vaderland in 1969 te verlaten.

Nooit zal de 61-jarige Krajicek de verpletterende beelden in het beroemde VŠ;clavskť NŠ;mestŪ meer vergeten. In 1968 reed hij op zijn motorfiets naar Praag, toen hij op de radio hoorde dat Russische tanks de Praagse Lente van Dubcek hadden vermorzeld. 'Wegwezen was zeker niet mijn eerste gedachte, ik was een slappeling in die tijd. Pas in 1969 besefte ik dat Tsjechoslowakije weer twintig jaar in de tijd was teruggeworpen.'

In twee stokoude Skoda's - hij durfde niet samen te reizen met zijn toenmalige echtgenote Ludmilla - vluchtte Krajicek naar Nederland. Als geoloog werd hij geremd door zijn gebrekkige talenkennis. 'Ik spreek na dertig jaar nog slecht Nederlands, ik heb nu eenmaal geen talenknobbel.' Misa, die vloeiend Nederlands en Tsjechisch Ťn behoorlijk Engels spreekt: 'In ItaliŽ heb ik het woord gevoerd, want papa kon zich niet redden.'

Op pijnlijke wijze werd Krajicek met zijn beperkingen geconfronteerd, toen hij door een Amerikaans bedrijf werd uitgenodigd een lezing te houden over zijn vakgebied. 'Ik was zo trots dat ik eindelijk mijn wetenschappelijke kennis mocht etaleren. Ik begon mijn lezing in het Nederlands, tot ik na een minuut werd onderbroken door de professor.

'Meneer Krajicek, wilt u verder gaan in het Engels, anders verstaan wij u niet.' Ik stond aan de grond genageld. Voor een zaal vol deskundigen moest ik toegeven dat ik geen Engels sprak, einde lezing. Nog jaren daarna brak het zweet me uit als ik wetenschappers Engels hoorde spreken, dan vluchtte ik naar het toilet.'

Onbewust heeft die publieke vernedering zeker een rol gespeeld in de rigide coaching van zijn kinderen, erkent Krajicek . 'Voor hen mochten geen grenzen bestaan.' Petr jr. wordt er na zijn tennistraining in strenge bewoordingen op gewezen, als hij zich door een ventje van twee turven hoog heeft laten wegspelen.

In de auto op weg naar huis is de stemming om te snijden. Dan kan vader Petr zich niet meer inhouden. 'Je voetenwerk was dramatisch, hoe kun je nou van zo'n klein piemeltje verliezen?' Petr jr. knipoogt naar de verslaggever en geeft verveeld antwoord in het Tsjechisch. Vader Petr, in het Nederlands: 'Niet zo brutaal, je weet wat ik bedoel. In Almere was je jongens van veertien jaar de baas.'

In gedachten zien we de kleine Richard op de achterbank zitten, ineenkrimpend onder de verbale geselingen van een dominante vader. Zo het daar bij bleef.

Petr Krajicek kent zijn duistere imago als opvoeder van de Wimbledon-kampioen. De kritiek - ook van zijn zoon zelf - heeft hem niet onberoerd gelaten. Maar zijn visie is dezelfde gebleven. Krajicek , uitdagend: 'Een Nederlandse vader had wellicht geroepen: ''Je hebt best leuk gespeeld Petr.'' Wat nou leuk? Als hij pretendeert topsport te willen bedrijven, tellen alleen de prestaties.

'Ik houd hem een spiegel voor. Door Petr over zijn bol te aaien als hij geen bal raakt, bescherm ik hem tegen de waarheid. Natuurlijk heb ik nooit kunnen voorzien dat Richard Wimbledon zou winnen. Het bewijst wel dat je nooit je talenten mag verkwanselen. Een dagje overslaan, dat kan bij mij niet. Alleen volgens de Nederlandse normen ben ik te streng.'

Maar Krajicek geeft het toe, hij is tegenover Richard inderdaad te extreem geweest. 'Misa heeft een ander karakter dan haar halfbroer. Richard was een bangelijk kind. Hij was zelfs bang voor de ruimte in een tennishal, dan begon hij te huilen. Richard zocht de weg van de minste weerstand, hij durfde nooit de confrontatie aan te gaan. Ik liet hem vroeger ijshockeyen, maar hij deed nooit mee aan het gevecht om de puck. Dan stond Richard aan de andere kant van de baan. Die houding weerspiegelde zich ook in zijn tennis.

'Richard heeft zelf het verschil met zijn zusje aangeduid. ''Ik speelde om niet te verliezen, Misa speelt om te winnen.'' Zij is zelfstandiger op de baan, durft haar eigen keuzes te maken. Richard ging janken als het tegenzat. Ik ben heel anders, daarom botste ik vaak met hem. Ik kon niet tegen zijn tranen, ik vond dat hij zich aanstelde. Misschien heb ik Richard daarom te hard aangepakt.

'Toch heb ik hem maar ťťn keer geslagen en daar heb ik nog altijd spijt van. Volgens Richard heb ik een selectief geheugen, maar ik kan me slechts ťťn geval herinneren. Ik haalde Richard op van Schiphol om in Groningen een toernooi te spelen. Ik had moeten beseffen dat hij rechtstreeks uit Amerika kwam en dus last had van een jetlag.

'Richard speelde slecht, begon weer eens te janken en toen heb ik hem een pak voor zijn broek gegeven. Had ik nooit mogen doen. Mensen die daar getuige van waren hebben het aan journalisten verteld en zo werd ik de boeman, die zijn kind een Spartaanse opvoeding gaf.'

Zijn 39-jarige vrouw Pavlina: 'Nu moet Petr zich verweren tegen de leugen dat hij Misa als kind van drie een racket in haar handjes heeft geduwd. De waarheid is dat Petr juist niet wilde dat Misa ging tennissen. Hij was bang dat Misa hetzelfde imago zou krijgen als Richard, als het kind dat tegen haar wil de baan op werd gestuurd.'

Petr, instemmend: 'Pavlina heeft me moeten overtuigen. Maar ik ben milder geworden. Misa doet haar voordeel met de fouten die ik in de begeleiding van Richard heb gemaakt.'

Ook al heeft MichaŽlla Krajicek meer dan tweehonderd jeugdtoernooien gewonnen en steeg ze op de wereldranglijst tot achttien jaar naar de tweede plaats, tot vervelens toe zal ze worden vergeleken met haar zeventien jaar oudere halfbroer Richard. In de onlangs verbouwde huiskamer zegt Misa dat ze reeds 'enkele standaardantwoorden klaar heeft voor die typisch Nederlandse vragen over mijn opvoeding'.

Zoals deze, biedt haar leven nog ruimte voor iets anders dan tennis? Moeder Pavlina, bestraffend: 'Dat kan alleen een Nederlander verzinnen, zoiets zou in Amerika nooit aan Misa worden gevraagd.'

MichaŽlla, alsof ze vast oefent voor een persconferentie op Roland Garros of in Rosmalen: 'Ik geniet van het tennis, ik zou niks anders willen. Het is toch heerlijk dat ik iets kan doen waar ik goed in ben? Maar ik zit ook vaak in de bioscoop en hoewel ik niet meer naar school ga, studeer ik elke dag om mijn diploma te halen.'

En de last van haar achternaam? Misa, glimlachend: 'Ik vind het juist een stimulans om Richard achterna te gaan. Toen hij Wimbledon won, speelde ik nog met Barbie-poppen. Maar ik heb de beelden van zijn finale zo vaak gezien dat ik het dolgraag zelf zou beleven. Verder doet die achternaam me niets. Daphne Deckers is mijn schoonzus, leuk toch?'

Richard Krajicek heeft zijn expertise al overgedragen aan zijn halfzusje, die net als hij door managementbureau Octagon wordt begeleid. Binnenkort speelt MichaŽlla met hetzelfde racketmerk als Richard, maar ze wordt ook kritisch gevolgd door haar grote voorbeeld. 'Richard is niet tevreden over mijn conditie. Ik moet van hem harder werken aan mijn fitness. Ook mijn voetenwerk moet verbeteren.'

Richard mag dit jaar nog niet stoppen, vindt MichaŽlla , want ťťn droomwens moet nog in vervulling gaan. 'Ik wil ťťn keer met Richard in het mixed-toernooi spelen en het liefst op Wimbledon.' Giechelend: 'Ik heb er wel eens grapjes over gemaakt, maar ik heb het Richard nog niet durven vragen.'

Tijdens de training op de gravelbanen van Stvanice lijken alle dromen te vervliegen. Misa heeft last van haar linkerknie en op advies van haar Tsjechische coach DaniŽl Vanek laat ze zich onderzoeken. Het is het noodlot van de familie Krajicek , het lichaam protesteert regelmatig tegen de fysieke belasting op de tennisbaan.

MichaŽlla brak al eens haar been, kampte enkele weken geleden nog met een enkelblessure en vreest die middag dat ze Roland Garros uit haar agenda moet schrappen. Een scan brengt uitkomst, meer dan een lichte irritatie in de kniepees is het niet. 'De arts heeft het twee keer moeten herhalen, want Misa wil zo graag naar Roland Garros', zegt vader Petr.

Hij klinkt bijna triomfantelijk. Zie je wel dat van enige dwang geen sprake is, lijkt hij te willen zeggen. 'Richard refereert zijn opvoeding nu aan die van Misa en ziet dat er niks aan de hand is. Maar hij werd geconfronteerd met het schrikbeeld van een kind voor wie het leven alleen uit tennis bestond. Dat kon eenvoudig niet in Nederland.

'In haar talkshow stelde Sonja Barend ouders de vraag of ze hun kind net zo wilden opvoeden als vader Krajicek . Van dat stempel kom ik nooit meer af. Mensen in de omgeving van Richard hebben misbruik gemaakt van de problemen die ik met mijn ex-vrouw had. Zo noemde haptonoom Ted Troost me een slechte vader, dat heb ik hem nooit vergeven.'

De breuk met zijn zoon was onvermijdelijk, constateert Petr Krajicek . 'Na mijn scheiding kwam Richard tussen twee vuren te liggen, ik begrijp hoe moeilijk dat voor hem is geweest. Ik gedroeg me ook heel onsymphatiek, toen Richard op zijn negentiende het contact tussen ons wilde herstellen. Ik kon me voorstellen dat hij mijn waarheid niet meer wilde horen. Jarenlang hebben we elkaar niet gezien, hij zag mij als een obstakel in zijn tenniscarriŤre.'

In januari 2000 uitte Richard in NRC/Handelsblad nog zijn twijfels over een hereniging met zijn vader. 'Niet zolang ik tennis, ik ben er nog niet aan toe.' Zijn vader proefde uit de uitspraken van zijn zoon juist dat hij een opening bood. 'Ik ben naar zijn huis in Muiderberg gereden en schoof een brief door de brievenbus. In de stromende regen drentelde ik voor het raam heen en weer, ik zag dat Richard de brief aan het lezen was.

'Zijn vrouw Daphne had hem gezegd dat ze een of andere gek om het huis zag lopen. Toen Richard de brief had uitgelezen, stond hij op en zei: ''Die gek is mijn vader.'' Daphne is een fantastische vrouw, zij heeft Richard naar buiten geduwd, want hij zag die confrontatie met mij eigenlijk niet zitten. Ik kon alleen maar huilen, toen Richard me kuste en naar binnen liet. Zijn dochter Emma brak het ijs door meteen bij opa op schoot te gaan zitten.

'We hebben een jaar nodig gehad om het verleden uit te praten, het blijft een gevoelig onderwerp. Maar ik ben zielsgelukkig dat ik mijn zoon en zijn gezin heb teruggekregen, dat laat ik me niet meer afnemen. Domme uitspraken zouden ons nieuwe geluk alleen maar verstoren.'

Het verzoek van Richard aan zijn vader om hem in maart dit jaar te vergezellen tijdens zijn trip naar Amerika had een symbolisch karakter. Voor het eerst liet hij Petr ook weer toe tot het tennis, waarmee de harmonie definitief was hersteld. 'Ik was ontroerd, toen Richard mij tijdens de toernooien voorstelde als zijn vader en coach. Tijdens de trainingen mocht ik weer ouderwets zijn ballen rapen.'

En lachend: 'In Amerika kwam het wel goed uit dat ik geen Engels spreek, zo hoefde ik ook niks uit te leggen over mijn rol.' Uiteraard kon Petr het niet laten. 'Richard had in zijn partij tegen Costa problemen met zijn volley's. Ik zei daar iets over, maar Richard snoerde me meteen de mond. Hij zei: ''Papa, ik ben net van mijn coach af, ik hoef geen nieuwe.'' Hij had gelijk, met dat niveau moet ik me niet bemoeien.'

We wandelen over het - door de overstromingen in augustus vorig jaar - zwaar beschadigde complex van tennisclub Stvanice. 'Nog een voorbeeld van de geschiedvervalsing' zegt Petr, terwijl hij op de plaquettes in het clubgebouw wijst. 'Alle Tsjechische grandslamwinnaars worden geŽerd. Maar vanaf 1979 ontbreekt Martina Navratilova, omdat ze toen naar Amerika vluchtte. Ik heb de waarheid nooit willen verzwijgen. Daarom praat ik ook zo hard.'

MichaŽlla, lachend: 'Papa bedoelt dat hij altijd schreeuwt, soms schaam ik me voor hem.'

Maar juist door het verleden laat Petr zijn dochter voor Nederland spelen, uit dankbaarheid voor het land dat hem een herkansing bood ťn als een eerbetoon aan zijn dissidente vader Stanislav. 'Mijn grootouders waren als kapitalisten uit Praag verbannen. Ook mijn vader weigerde lid te worden van de communistische partij, waardoor hij niet als jurist kon werken. Toen mijn vader al 55 was, solliciteerde hij ten einde raad op een baan bij de Tsjechische monumentenzorg, toen werd hij plotseling te oud bevonden.

'Huilend lag hij in mijn armen, het was een van de bitterste momenten in mijn leven. Mijn vader is tien jaar later overleden aan kanker. Maar ik stel het toenmalige regime medeverantwoordelijk voor zijn dood. Die man was totaal verbitterd. Hij heeft me ook vaak geslagen. Als ik hem vroeg waarom, zei hij: ''Ik weet het niet, preventief.'' Waarschijnlijk om zijn woede te beteugelen.

'Hij kon zich slechts verzetten tegen het regime door mij op de Dag van de Arbeid in een bontjas naar buiten te sturen, zodat ik niet met de pioniers mocht marcheren. Op 1 mei speelde hij tennis met mij, de bourgeoissport.'

Na een lange stilte: 'Zielig eigenlijk, het stelde niks voor. Tot zijn dood bleef mijn vader stiekem luisteren naar de BBC om te horen of het land al bevrijd was. Maar dat heeft hij niet meer mogen meemaken.'

Aanverwante artikelen:
Een Krajicek slaat geen dagje over  31 mei 2003
Wedstrijdbeest met slome tred   2 juni 2003
MichaŽlla Krajicek vindt het 'supertof' om in Parijs te spelen   6 juni 2003